سرفه جویی و قناعت از دیدگاه قرآن و سنت

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی طنین یاس، امام صادق علیه السلام درباره قناعت فرموده اند: « هر کس به آنچه خداوند به او روزی داده قانع باشد، او از بی نیازترین مردم است.» حضرت در سخنی دیگر گفته اند: « میانه روی امری است که خداوند آن را دوست دارد و اسراف را دشمن می دارد.. حتی دور ریختن اضافه آب نوشیدنی اسراف است.»

اسراف امری نسبی است و می تواند بر اساس شرایط زمانی، جوامع مختلف و یا حتی شأن افراد متفاوت داشته باشد. مثلا استفاده از یک مقدار کالا در یک جامعه و یا برای یک فرد، اسراف مسحوب شود و در جامعه دیگر و برای فرد دیگر، چنین باشد. از امام صادق علیه السلام نقل شده: « چه بسا فقیری که میزان اسراف او بیش از شخص ثروتمند باشد، زیرا ثروتمند از آنچه برخوردار است هزینه می کند و حال آنکه فقیر از ثروت نداشته، مصرف می کند.»

اسراف کننده سه نشانه دارد که از منظر امام صادق علیه السلام عبارتند از: چیزهایی را که می خرد و می پوشد و می خورد که در شأن او نیست. اگر در پیرامون خود بنگریم نمونه هایی از اسراف را خواهیم دید . مثلا شخصی معمولی فوت می کند و بستگان متوفی در حد بزرگان برایش مجلس عزا و ختم برگزار می کنند یا افرادی با در آمد معمولی با سخت گرفتن دردیگر مخارج زندگی، یک دست لباس مارک دار می خرند! شخصی از امام صادق علیه السلام سؤال کرد آیا مؤمن می تواند چند دست لباس داشته باشد؟ آن حضرت در پاسخ فرمود: آری. شخص پرسید: لباس چطور؟ امام فرمود: آری، فرد پرسید: آیا اینها اسراف نیست؟ امام پاسخ داد که اینها اسراف نیست بلکه اسراف این است که لباس حفظ آبروی خود را مهمانی لباس همگانی قرار دهی. در هر جایی از آن استفاده کنی.

طبق گفته امام بزرگوار استفاده بهینه و درست مصرف کردن، اسراف محسوب نمی شود. شایان ذکر اینکه در کار خیر اسراف وجود ندارد. حضرت علی علیه السلام می فرمایند: « اسراف در هر چیزی ناپسند است مگر در کارهای خیر . حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله می فرمایند« لا خیر فی السرف و لاسرف فی الخیر» خیری در اسراف نیست همچنانکه در کار خیر هم اسراف وجود ندارد. قرآن کریم انسان قانع را محبوب خدا و در مقابل اسراف کار را دشمن خدا معرفی می کند. امیرالمؤمنین، حضرت علی علیه السلام قناعت را بستری برای زندگی متعالی و عاملی برای زندگی پاک و گوارا معرفی می کند. پس در حقیقت قناعت و رعایت عفت در مصرف مقدمه ای است برای رسیدن به عالی ترین خواسته خدا، امامان و بشریت یعنی تحقق عدالت.

امام سجاد علیه السلام در دعاهای خود تقاضا می کند که « خدایا بر محمد و آل محمد دورد بفرست و مرا از اسراف و زیاده روی دورساز و به بخشیدن با میانه روی توانم ده و راه خرج کردن درست را به من بیاموز و با لطف خود دست مرا از تبذیر ببند.»

استاد شهید مرتضی مطهری درباره آقا بزرگ تهرانی گفته است: « مرحوم آقابزرگ با آنکه در نهایت فقر می زیست، از کسی چیزی قبول نمی کرد. یکی از علمای مرکز که با او سابقه آشنایی داشت پس از اطلاع از فقر وی در تهران با مقامات بالا تماس می گیرد و ابلاغ مقرری قابل توجهی برای او در نظر گرفته می شود. آن ابلاغ، همراه نامه آن عالم به آقا بزرگ داده می شود. مرحوم آقا بزرگ پس از اطلاع از محتوای نامه ضمن ناراحتی فراوان از این عمل دوست تهرانی اش در پشت پاکت می نویسد: « ما آبروی فقر قناعت را نمی بریم .» و پاکت را با محتوایش پس می فرستد.»

حتما شما بارها این جمله را از خیلی افراد شنیده اید که می گویند: دلمان می خواهد هر چه می خواهیم بخریم، به کسی چه ربطی دارد؟! این حرف ها نشان از خودخواهی و تکبر است و به معنای آن است که تمام امکانات را صرفا برای خود بخواهیم. پیامبر اکرم (ص) یکی از مصادیق بارز اسراف را همین مورد معرفی می کند که هر چه خواستی بخری یا بخوری یا بپوشی: « همانا از مصادیق اسراف این است که هر چه خواستی بخری .»

دانشمندان علم اخلاق به پیروی از قرآن و روایات قناعت را جزء بایدهای اخلاقی در حوزه اخلاق فردی دانسته و ثمره رعایت حد اعتدال در استفاده از چیزهایی که نفس انسانی به دنبال آنهاست را پدید آمدن فضیلت عفت در نفس معرفی می کنند و این مهم را یکی از ارکان اعتدال دانسته اند. به گفته سعدی خوش سخن: چشم تنگ و حریص دنیاپرست را تنها دو چیز پر می کند: یا قناعت یا خاک گور.

قابل ذکر اینکه اسراف به این معنا نیست که انسان همه مال و منال خود را بدهد و زندگی خانواده اش را سخت کند چنانکه در قران هم تصریح شده باید رعایت دو حد در این زمینه بشود.

والذین اذا النفقوا لم یسرفوا و لم یقتر و اوکان بین ذلک قواما، کسانی که هرگاه انفاق می کنند نه اسراف دارند و نه سخت گیری بیش از حد بلکه بین ایندو سلوک دارند.( فرقان 67)

لازم است که گفته شود، اسیران ما در دوران دفاع مقدس در اردوگاه های عراق با مقداری کمتر از حد لازم برای وضو که مقدار شرعی آن 750 گرم است، عبادتشان را انجام می دادند. در سیره علما هم این قناعت و صرفه جویی و دوری شدید از اسراف کاملا مشخص و هویدا است. از یکی از فرزندزادگان آیت الله بروجردی نقل شده است که آقا احمد فرزند ایشان کتاب منظومه سبزواری را دوازده تومان خرید و از من خواست پولش را از آقای بروجردی بگیرم، خدمت ایشان عرض کردم، فرمودند: احمد اگر چه طلبه است هنوز احتیاج فعلی به کتاب منظومه ندارد و پول آن را ندادند.

درباره حضرت امام خمینی(ره) هم نقل شده که ایشان در سراسر زندگی خود خیلی کم کتاب داشت. کتاب های آن حضرت در قم آن قدر کم بود که گاهی می فرمود: فلان کتاب را برایم امانت بگیرید و بیاورید. وقتی هم که از دنیا رفت، برخی موثقین بیت امام راحل می گفتند: بیش ازسی جلد کتاب در خانه نداشت.

طبق آمار جهانی، روزانه پنجاه هزار نفر از مردم جهان بر اثر گرسنگی و کمبود مواد غذایی از بین می روند و از سویی روزانه مقادیر زیادی مواد غذایی قابل استفاده به علت اسراف دور ریخته می شود، چنانچه در مهمانی ها و عروسی های باشکوه و پر زرق و برق انواع خوراک ها و میوه جات بی خود و بی جهت حیف و میل می شود. در صورتی که کسانی هستند برای نان شب دست به گدایی و دست فروشی و ... می زنند پس بهتر نیست که هر وقت خواستیم اجناس غیرضروری و حتی گران قیمت بخریم و یا یک مهمانی سرشار از تجملات برپا کنیم یک لحظه به یاد افرادی که به نان شب محتاج می باشند که در تأمین احتیاجات اولیه زندگی خود درمانده شده اند باشیم و تأسی از علمای اسلام کنیم در نتیجه فرهنگ همیاری و احسان به نیازمندان بیش از پیش رونق پیدا می کند و همچنین تولید در مسیر صحیح خود یعنی تولید کالاهای ضروری و غیر تجملی قرار می گیرد.

منابع:

قرآن کریم

بحارالانوار جلد 52

صحیفه سجادیه

گلستان سعدی

نشریه خانه خوبان

انتهای پیام

طنین یاس...